పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతల మధ్య ఇరాన్ అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టుతో సహా గ్లోబల్ లీగల్ సంస్థలను సంప్రదించింది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దేశాలు ఎలాంటి రెచ్చగొట్టే చర్యలకు దిగకున్నప్పటికీ.. అవి తమ దేశంపై సైనిక దురాక్రమణకు పాల్పడ్డాయని ఇరాన్ ఆరోపించింది. ఇరాన్ ప్రభుత్వం ప్రకారం ఫిబ్రవరి చివరి నుండి కొనసాగుతున్న ఈ దాడులు అంతర్జాతీయ మానవీయ చట్టం, జెనీవా ఒప్పందాలను ఉల్లంఘించాయి. అయితే వీటిని చట్టపరంగా నేరాలుగా పరిగణిస్తారా? ఈ ప్రశ్నకు బదులేంటో ఇక్కడ తెలుసుకుందాం.
పౌరులను లక్ష్యంగా చేసుకోకూడదు..
ఆధునిక యుద్ధం ప్రాథమిక సూత్రాలలో ఒకటి వివక్ష (Discrimination). అంటే సైన్యాలు పౌరులకు, సైనిక లక్ష్యాలకు మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులతో పాటు వేలాది ఇళ్లకు నష్టం వాటిల్లిందని ఇరాన్ ఆరోపించింది. పౌరులను నేరుగా లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు రుజువైతే, అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం దానిని యుద్ధ నేరంగా పరిగణిస్తారు.
పౌర మౌలిక సదుపాయాలపై దాడులు
విద్యుత్ గ్రిడ్లు, నీటి వ్యవస్థలు, ఆహార సరఫరా నెట్వర్క్ల వంటి అవసరమైన పౌర మౌలిక సదుపాయాలను నాశనం చేయడాన్ని జెనీవా ఒప్పందాలు నిషేధిస్తాయి. ఈ సౌకర్యాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారనే ఆరోపణలు తీవ్రమైన ఉల్లంఘనల కిందకి రావచ్చు.
ఆసుపత్రులు, వైద్య విభాగం
అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం వైద్య కేంద్రాలు, అంబులెన్స్లు, మానవతా సంస్థలకు ప్రత్యేక రక్షణ ఉంటుంది. ఆరోగ్య సౌకర్యాలు, రెడ్ క్రెసెంట్ కేంద్రాలపై దాడులు జరిగాయనే వాదనలు ముఖ్యంగా తీవ్రమైనవి. ఒకవేళ ఇవి ధృవీకరణ అయితే, అటువంటి దాడులను తీవ్రమైన ఉల్లంఘనలుగా పరిగణిస్తారు.
అంతేకాకుండా, ఏదైనా చట్టబద్ధమైన సైనిక లక్ష్యంపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు కూడా పౌరులకు జరిగే నష్టం ఆశించిన సైనిక ప్రయోజనం కంటే ఎక్కువగా ఉండకూడదు. కొన్ని దాడులు 'డిస్ప్రొపోర్షనల్' (అసమానంగా) ఉండవచ్చని మానవ హక్కుల సంఘాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి.
యుద్ధ నేరం అంటే ఏమిటి?
జెనీవా ఒప్పందాల ప్రకారం పౌరులను ఉద్దేశపూర్వకంగా చంపడం, భారీ స్థాయిలో విధ్వంసం సృష్టించడం, హింసించడం, రక్షిత సౌకర్యాలపై దాడి చేయడం యుద్ధ నేరాలుగా పరిగణిస్తారు. ఈ ఆరోపణలు రుజువైతే, కేవలం దేశమే కాకుండా ఇందులో పాల్గొన్న ప్రతి వ్యక్తి దీనికి బాధ్యుడిగా ఉంటారు.
శిక్షా నిబంధనలు ఏమిటి?
సైద్ధాంతికంగా ఆరోపణలు రుజువైతే శిక్ష విధించవచ్చు. సార్వత్రిక అధికార పరిధి (Universal Jurisdiction) అనే భావన దేశాలను యుద్ధ నేరాలపై విచారణ జరిపేందుకు అనుమతి ఇస్తుంది. అంటే పక్కా ఆధారాలు ఉంటే, ఏ దేశ అధికారులనైనా విదేశాల్లో అరెస్టు చేసే అవకాశం ఉంటుంది.
శిక్ష విధించడంలో అడ్డంకులు
ఇందులో చట్టపరమైన మరియు రాజకీయ అడ్డంకులు ఉన్నాయి. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ఐసీసీ (ICC) వ్యవస్థాపక ఒప్పందంలో భాగస్వాములు కావు. అంటే అవి దాని అధికార పరిధిని గుర్తించవు. ఇది కాకుండా, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ద్వారా చేపట్టే చర్యలను వీటో అధికారాల ద్వారా అడ్డుకోవచ్చు. ముఖ్యంగా అమెరికా వంటి పెద్ద దేశాలు ఇదే పని చేస్తుంటాయి.