Budget 2026: ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ ఆదివారం తన తొమ్మిదవ కేంద్ర బడ్జెట్ను ఒక గంటా ఇరవై ఐదు నిమిషాలు ప్రసంగించారు.
ఈ మైలురాయి భారత చరిత్రలో వరుసగా తొమ్మిది బడ్జెట్లను ప్రవేశపెట్టిన మొదటి వ్యక్తిగా ఆమె నిలిచారు. గత సంవత్సరం ఆమె నెలకొల్పిన ఎనిమిది బడ్జెట్ల రికార్డును ఆమె అధిగమించారు.
వాస్తవంగా బడ్జెట్ 2026ను 1 గంటా 25 నిమిషాల్లో ముగించిన సీతారామన్ ప్రసంగం ఆరో లాంగెస్టు స్పీచ్గా ఉంది.
బడ్జెట్ ప్రసంగ నిడివి ర్యాంకింగ్ (ఎక్కువ నుంచి తక్కువకు)
2020 - 162 నిమిషాలు
2019 - 137 నిమిషాలు
2021 - 110 నిమిషాలు
2022 - 92 నిమిషాలు
2023 - 87 నిమిషాలు
2024 (జూలై) - 85 నిమిషాలు
2026 - 85 నిమిషాలు (జూలై 2024తో సమం )
2025 - 77 నిమిషాలు
2024 (ఫిబ్రవరి మధ్యంతర) - 56 నిమిషాలు
కీలక రికార్డులు- మైలురాళ్ళు
వరుసగా అత్యధిక బడ్జెట్ ప్రజెంటేషన్లు: 9 (2019-2026), భారత చరిత్రలో అత్యధికం.
సమర్పించిన మొత్తం బడ్జెట్లు: నిర్మలా సీతారామన్ పేరు మీద తొమ్మిది బడ్జెట్లు ప్రవేశ పెట్టిన రికార్డు ఉంది. సీతారామన్ ఇప్పుడు పి. చిదంబరాన్ని సమం చేశారు. 10 బడ్జెట్లతో ఎక్కువ బడ్జెట్లు ప్రవేశ పెట్టిన రికార్డును మొరార్జీ దేశాయ్ పేరు మీద ఉంది.
మొదటి ఆదివారం బడ్జెట్: 2026 బడ్జెట్ ఆధునిక భారతదేశంలో ఆదివారం నాడు ప్రవేశపెట్టిన మొదటి కేంద్ర బడ్జెట్.
తన వరుసగా తొమ్మిదో కేంద్ర బడ్జెట్లో, ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ 2047 నాటికి విక్షిత్ భారత్ కోసం ఒక రోడ్మ్యాప్ను ప్రజల ముందు ఉంచారు. "కర్తవ్య" దీర్ఘకాలిక పారిశ్రామిక లక్ష్యాల వైపు మార్పును స్పష్టంగా చెప్పారు.
బడ్జెట్ 2026 నుంచి ముఖ్య ముఖ్యాంశాలు, ప్రధాన ప్రకటనలు:
1. మౌలిక సదుపాయాలు & మూలధన వ్యయం
కేపెక్స్ బూస్ట్: మౌలిక సదుపాయాలలో ఊపును కొనసాగించే లక్ష్యంతో FY27కి కేంద్ర మూలధన వ్యయం దాదాపు 9% పెరిగి ₹12.2 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది.
రైల్వే కారిడార్లు: డంకుని (తూర్పు) నుంచి సూరత్ (పశ్చిమ) వరకు అనుసంధానించే ప్రధాన ప్రత్యేక సరకు రవాణా కారిడార్తో పాటు ఏడు కొత్త కారిడార్లను ప్రకటించారు.
జలమార్గాలు: కార్గో రవాణాను మెరుగుపరచడానికి రాబోయే 5 సంవత్సరాలలో 20 కొత్త జాతీయ జలమార్గాలు అమలులోకి వస్తాయి.
2. పన్ను & దాఖలు ప్రక్రియ
ఆదాయ పన్ను చట్టం 2025: ఫిర్యాదులను తగ్గించే లక్ష్యంతో పూర్తిగా పునర్నిర్మించిన, ప్రక్రియను సరళీకృత చేసిన ప్రత్యక్ష పన్ను చట్టం ఏప్రిల్ 1, 2026 నుంచి అమల్లోకి వస్తుంది.
స్టాక్ మార్కెట్ మార్పులు: కమోడిటీ ఫ్యూచర్స్పై సెక్యూరిటీస్ లావాదేవీ పన్ను (STT) 0.02% నుంచి 0.05%కి పెంచారు.
షేర్ బైబ్యాక్లు: షేర్ బైబ్యాక్ల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం ఇప్పుడు వాటాదారులకు మూలధన లాభాలుగా పన్ను వేయరు.
ఉపశమన చర్యలు: NRIల స్థిరాస్తి అమ్మకాలపై TDS సరళీకృతం చేశారు. విదేశీ విద్య, వైద్య చెల్లింపుల కోసం TCS లో 2% తగ్గింపును ప్రకటించారు.
3. పరిశ్రమ & సాంకేతికత
ISM 2.0: దేశీయ పరికరాల తయారీ, పూర్తి-స్టాక్ ఇండియన్ IPపై దృష్టి సారించే భారత సెమీకండక్టర్ మిషన్ 2.0 ప్రారంభం.
బయో-ఫార్మా శక్తి: బయోఫార్మా-కేంద్రీకృత పరిశోధన, తయారీ కేంద్రాల నెట్వర్క్ను నిర్మించడానికి ₹10,000 కోట్ల వ్యయంతో కొత్త చొరవ.
రేర్ ఎర్త్ మినరల్స్ కారిడార్లు: కీలకమైన ఖనిజాలపై దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి ఒడిశా, కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడులలో ప్రత్యేక కారిడార్లు.
4. వ్యవసాయం & గ్రామీణాభివృద్ధి
వ్యవసాయంలో AI: వాతావరణం, తెగుళ్లు, మార్కెట్ మేధస్సుపై రైతులకు అనుకూలీకరించిన సలహాలను అందించే బహుభాషా AI సాధనం BHARAT VISTAAR ప్రారంభం.
SHE Marts: మహిళలు నేతృత్వంలోని సంస్థలను శక్తివంతం చేయడానికి, లఖ్పతి దీదీ పథకం ఆధారంగా స్వయం సహాయ వ్యవస్థాపకుడు (SHE) మార్ట్స్ స్థాపిస్తారు.
మత్స్య సంపద: చేపల ఉత్పత్తిని పెంచడానికి 500 అమృత్ సరోవర్ల (రిజర్వాయర్లు) సమగ్ర అభివృద్ధి.
5. పర్యాటకం & విద్య
నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హాస్పిటాలిటీ: విద్యాసంస్థ, పర్యాటక పరిశ్రమ మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించడానికి ఒక కొత్త ప్రధాన సంస్థ.
హిమాలయన్ ట్రైల్స్: జమ్మూ & కాశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్లలో పర్యావరణ అనుకూలమైన ట్రెక్కింగ్, హైకింగ్ ట్రైల్స్ను ప్రోత్సహించడం.
వైద్య సీట్లు: గ్రామీణ ఆరోగ్య సంరక్షణను బలోపేతం చేయడానికి రాబోయే ఐదు సంవత్సరాలలో 75,000 వైద్య సీట్లను అదనంగా పెంచడం.