Railway Budget 2026: ప్రతి సంవత్సరం, బడ్జెట్ ప్రకటించగానే, ప్రజల దృష్టి రైల్వే బడ్జెట్ పై కేంద్రీకృతమవుతుంది. కొత్త రైళ్ల నుంచి ఛార్జీలు, సౌకర్యాల వరకు, అంచనాల జాబితా చాలా ఉంటుంది. కానీ స్వాతంత్ర్యం తర్వాత భారతదేశంలో మొదటి రైల్వే బడ్జెట్ను ఎప్పుడు, ఎవరు ప్రవేశపెట్టారు అని మీరు ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా? ఆ కాలంలో దేశం పరిస్థితి ఏమిటి, ఎంత ఖర్చు చేశారు. ప్రాధాన్యతలు ఏమిటి? ఇప్పుడు, రైల్వే బడ్జెట్ను ఇప్పుడు సాధారణ బడ్జెట్లో చేర్చడంతో, చరిత్రను తిరిగి పరిశీలించడం మరింత ఆసక్తికరంగా మారుతుంది. తెలుసుకుందాం.
నేటి రైల్వే బడ్జెట్, పాత సంప్రదాయం
సాధారణ బడ్జెట్కు కొద్ది రోజులే మిగిలి ఉంది, ఇప్పుడు రైల్వే బడ్జెట్ కూడా దానిలో భాగం. అయితే, చాలా సంవత్సరాలుగా, ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ను ప్రవేశపెడుతున్నారు. రైల్వే బడ్జెట్పై ప్రయాణీకుల అంచనాలు ఎల్లప్పుడూ ఎక్కువగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే భారతీయ రైల్వేలు కేవలం రవాణా సాధనం మాత్రమే కాదు, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా కూడా పరిగణిస్తారు.
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత మొదటి రైల్వే బడ్జెట్ను ఎవరు ప్రవేశపెట్టారు?
స్వతంత్ర భారతదేశపు మొట్టమొదటి రైల్వే బడ్జెట్ను 1947లో ప్రవేశపెట్టారు. ఈ బాధ్యతను దేశ తొలి రైల్వే మంత్రి జాన్ మథాయ్ నిర్వర్తించారు. స్వాతంత్ర్యం, విభజన తర్వాత, దేశం అనేక సవాళ్లతో పోరాడుతున్నప్పుడు, రైల్వేలను పునరుద్ధరించడం అత్యంత అవసరం. అదే నాయకుడైన జాన్ మథాయ్ తరువాత ఆర్థిక మంత్రిగా రెండు సాధారణ బడ్జెట్లను ప్రవేశపెట్టారు.
మొదటి రైల్వే బడ్జెట్ ఎంత?
1947లో సమర్పించిన ఈ చారిత్రాత్మక రైల్వే బడ్జెట్ మొత్తం ₹126.69 కోట్లు. నేటితో పోలిస్తే ఈ మొత్తం తక్కువగా అనిపించవచ్చు, ఆ సమయంలో ఇది దేశ అవసరాలకు ఒక ముఖ్యమైన కేటాయింపుగా చెప్పవచ్చు. జాతీయ అభివృద్ధికి రైల్వేలను కీలకమైన సాధనంగా పరిగణించి, దానిపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు.
బడ్జెట్లోని అతి పెద్ద ప్రాధాన్యతలు
స్వాతంత్ర్యం తరువాత, దేశ విభజన ప్రభావం రైల్వేలపై స్పష్టంగా కనిపించింది. పాకిస్తాన్ నుంచి వచ్చిన శరణార్థులను సురక్షితంగా రవాణా చేయడానికి, దెబ్బతిన్న రైల్వే లైన్ల మరమ్మత్తు కోసం బడ్జెట్లో ఎక్కువ భాగం ప్రణాళిక చేశారు. అంతేకాకుండా, మారుమూల ప్రాంతాలను జాతీయ ప్రధాన స్రవంతితో అనుసంధానించడానికి రైల్వే నెట్వర్క్ను ఏకం చేయడం, బలోపేతం చేయడానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
కొత్త పథకాల ప్రారంభం
ఈ బడ్జెట్లో చిత్తరంజన్ లోకోమోటివ్ వర్క్స్ అనే ప్రణాళికకు పునాది పడింది, ఇది భారతదేశం తన సొంత లోకోమోటివ్లను తయారు చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. ఈ కాలంలోనే మూడో తరగతి కోచ్లను మెరుగుపరచడం, ఫ్యాన్లను ఏర్పాటు చేయడం, ప్రయాణీకుల సౌలభ్యం కోసం మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడం వంటి నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. ఇది సాధారణ ప్రయాణీకులు అనుభవించిన మొదటి ముఖ్యమైన మార్పు.
రైల్వే బడ్జెట్ ఎలా ప్రారంభమైంది?
రైల్వే బడ్జెట్ సంప్రదాయం స్వాతంత్ర్యానికి ముందే ప్రారంభమైంది. బ్రిటిష్ పాలనలో, 1924 లో మొదటిసారిగా ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ను ప్రవేశపెట్టారు. అక్వర్త్ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు ఈ చర్య తీసుకున్నారు. ఆ సమయంలో, సర్ చార్లెస్ ఇన్నిస్ మొదటి ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ను ప్రవేశపెట్టారు.
ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ ఎంతకాలం కొనసాగింది?
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత కూడా ఈ సంప్రదాయం కొనసాగింది. రాజ్యాంగ సభ దీనిని 1949లో ఆమోదించింది. ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ అనేక దశాబ్దాలుగా కొనసాగింది. చివరగా, 2016లో, చివరిసారిగా ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ను సమర్పించారు, ఆ తర్వాత దానిని సాధారణ బడ్జెట్లో విలీనం చేశారు.