Railway Budget 2026: ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ ఫిబ్రవరి 1, 2026 ఆదివారం నాడు కేంద్ర బడ్జెట్ను ప్రవేశపెట్టనున్నారు. ఇది ఆమె వరుసగా తొమ్మిదో బడ్జెట్ అవుతుంది. ఆమె 2019లో తన తొలి బడ్జెట్ను సమర్పించారు. భారతదేశ బడ్జెట్ చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన సంస్కరణలలో ఒకటి రైల్వే బడ్జెట్ను కేంద్ర బడ్జెట్తో విలీనం చేయడం. దీంతో 92 ఏళ్ల నాటి సంప్రదాయానికి సెలవు చెప్పారు.
రైల్వే బడ్జెట్- కేంద్ర బడ్జెట్
భారతదేశంలో, 2017 నుంచి రైల్వే బడ్జెట్ను కేంద్ర బడ్జెట్తో పాటు ప్రవేశపెడుతున్నారు. మొదటి ఉమ్మడి బడ్జెట్ను ఫిబ్రవరి 1, 2017న అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి అరుణ్ జైట్లీ సమర్పించారు. ఆ సంవత్సరం నుంచి, ఫిబ్రవరి 1న ఉదయం 11:00 గంటలకు పార్లమెంటులో రెండు వేర్వేరు ఆర్థిక నివేదికలకు బదులుగా ఒకే ఏకీకృత బడ్జెట్ ప్రసంగాన్ని ప్రవేశపెడుతున్నారు.
ఇంతకు ముందు రైల్వే బడ్జెట్ ఎందుకు భిన్నంగా ఉండేది?
ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ సంప్రదాయం 1924లో బ్రిటిష్ పాలనలో ప్రారంభమైంది. అక్వర్త్ కమిటీ సిఫార్సుల ప్రకారం ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఆ సమయంలో, మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యయంలో భారతీయ రైల్వేలు దాదాపు 84% వాటా కలిగి ఉన్నాయి. తత్ఫలితంగా, ఇది చాలా పెద్దదిగా, సాధారణ బడ్జెట్లో నిర్వహించడం కష్టంగా మారింది.
వలస ఆర్థిక వ్యవస్థలో రైల్వేల ఆధిపత్యం
స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వ కాలంలో, రైల్వేలు భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ, పరిపాలనకు వెన్నెముకగా ఉండేవి. సరకు రవాణా, ప్రయాణీకుల ప్రయాణం, సైనిక లాజిస్టిక్స్, ఆదాయం అన్నీ రైల్వేలపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉండేవి. ఈ గణనీయమైన ఆర్థిక ప్రభావం ప్రత్యేక రైల్వే బడ్జెట్ను సమర్థించింది.
సంవత్సరాలుగా ఏం మారింది
ఆర్థిక వైవిధ్యం, ఇతర రంగాల పెరుగుదలతో, మొత్తం బడ్జెట్లో రైల్వేల వాటా క్రమంగా తగ్గింది. 2016 నాటికి, భారతీయ రైల్వేలు మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యయంలో కేవలం 15% మాత్రమే కలిగి ఉన్నాయి. ప్రత్యేక బడ్జెట్ను నిర్వహించడం ఇకపై ఎటువంటి ఆచరణాత్మక ప్రయోజనానికి ఉపయోగపడలేదు.
బడ్జెట్లను విలీనం చేయాలని నిర్ణయం
2016లో నీతి ఆయోగ్ సభ్యుడు వివేక్ దేబ్రాయ్ నేతృత్వంలోని కమిటీ రైల్వే బడ్జెట్ను కేంద్ర బడ్జెట్లో విలీనం చేయాలని సిఫార్సు చేసింది. సరళీకరణ, పారదర్శకత, మెరుగైన ఆర్థిక నిర్వహణ అవసరాన్ని పేర్కొంటూ ప్రభుత్వం ఈ ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది. ఈ నిర్ణయం 1924 నుంచి అమలులో ఉన్న సంప్రదాయానికి అధికారికంగా ముగింపు పలికింది.
రైల్వే బడ్జెట్ విలీనం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
ఈ విలీనం అనేక ప్రయోజనాలను తెచ్చిపెట్టింది. ఇది బడ్జెట్ ప్రక్రియను సులభతరం చేసింది. ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ వనరులను మరింత సమర్థవంతంగా కేటాయించడానికి వీలు కల్పించింది. భారత రైల్వేలకు ఒక పెద్ద ఉపశమనం ఏమిటంటే అది ఇకపై కేంద్ర ప్రభుత్వానికి వార్షిక డివిడెండ్ చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు. ఇది మౌలిక సదుపాయాల నవీకరణలు, భద్రతా మెరుగుదలలు, ఆధునీకరణకు నిధులను అందించింది.