చరిత్రను విస్మరించడం అంటే వర్తమానాన్ని కోల్పోవడమే- ఇరాన్-అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ సంఘర్షణకు కారణం ఇదే!
Iran America Israel Conflict:మన వర్తమానం ఎలా ఉండాలో, భవిష్యత్తు ఎలా నిర్మించుకోవాలో నిర్ణయించేది మన చరిత్రే. తత్వవేత్త జార్జ్ శాంటాయానా తన 1905 పుస్తకం “ది లైఫ్ ఆఫ్ రీజన్”లో, “చరిత్రను విస్మరించడం వల్ల కలిగే ప్రమాదాన్ని” నొక్కిచెప్పారు. గతంలోని తప్పులను, విజయాలను అధ్యయనం చేయకపోవడం వల్ల ప్రజలు అవే తప్పులు చేసే అవకాశం ఉంది. చరిత్ర మన ప్రస్తుత స్థితిని వివరిస్తుంది. మనం చరిత్రను గుర్తుంచుకోకపోతే, వర్తమానాన్ని అర్థం చేసుకోలేము. నేటి అనేక సంఘర్షణలకు మూలాలు శతాబ్దాల క్రితం జరిగిన ఘటనలలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ప్రస్తుత ఇరాన్-అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ సంఘర్షణకు, కొంతవరకు, టర్కీ సామ్రాజ్యం పతనంతో సంబంధం ఉంది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, 1918లో టర్కీ సామ్రాజ్యం పతనమైనప్పుడు, విజయం సాధించిన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం, టర్కీ సామ్రాజ్యం కింద ఉన్న పాలస్తీనాపై నియంత్రణ సాధించింది. ఇజ్రాయెల్ అనే యూదు దేశ ఏర్పాటుకు బ్రిటన్ మద్దతు ఇచ్చింది. ఆ సమయంలో, పాలస్తీనాలో అధికశాతం అరబ్ పాలస్తీనియన్లు నివసించేవారు. ఒకవేళ ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం పతనమవ్వకపోయి ఉంటే, బహుశా ఇజ్రాయెల్ ఉండేది కాదు.
ఒక గొప్ప సామ్రాజ్యం పతనమైనప్పుడల్లా, దాని పర్యవసానాలు అపారంగా ఉంటాయి. కొత్త దేశాలు ఆవిర్భవిస్తాయి, పాత రాజకీయ వ్యవస్థలు కనుమరుగవుతాయి. అధికార సమతుల్యత మారుతుంది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం 1914 నుంచి 1918 వరకు కొనసాగింది. బ్రిటన్, దాని మిత్రదేశాలు జర్మనీ, టర్కీ సామ్రాజ్యం, ఆస్ట్రియా-హంగేరీ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాయి. రష్యా మొదట్లో బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్లతో కలిసి పోరాడింది. కానీ 1917లో రష్యన్ విప్లవం తర్వాత యుద్ధం నుంచి వైదొలిగింది. యుద్ధం ముగిసేనాటికి, శతాబ్దాల పాటు మనుగడ సాగించిన టర్కిష్, రష్యన్, ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ సామ్రాజ్యాలన్నీ పతనమయ్యాయి.
ఒకవేళ ఆ యుద్ధం తమ సామ్రాజ్యాలను నాశనం చేస్తుందని తెలిసి ఉంటే, బహుశా రష్యా, టర్కీ, ఆస్ట్రియా భిన్నంగా వ్యవహరించి ఉండేవి. ఈ సామ్రాజ్యాలు విశాలమైన భూభాగాలను పాలించాయి. యూరప్, ఆసియా, ఆఫ్రికా, మధ్యప్రాచ్య దేశాల రాజకీయ భౌగోళిక స్వరూపాన్ని తీర్చిదిద్దాయి. వాటి పతనం ప్రపంచ అధికార సమతుల్యతను మార్చివేసింది. డజన్ల కొద్దీ ఆధునిక దేశ-రాజ్యాల ఆవిర్భావానికి కారణమైంది.
1. ఒట్టోమన్ టర్కిష్ సామ్రాజ్యం
టర్కిష్ ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రస్తుత గల్ఫ్ దేశాలతో సహా మధ్యప్రాచ్యంలోని చాలా ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. భారత్తో సాంస్కృతిక సంబంధాలను కొనసాగించింది. పలువురు టర్కిష్ యువరాణులు భారతీయ రాజ కుటుంబాలలో వివాహాలు చేసుకున్నారు. ముఖ్యంగా, టర్కీ యువరాణి నీలోఫర్, హైదరాబాద్ చివరి నిజాం రెండో కుమారుడైన మౌజాం జాను వివాహం చేసుకుంది. టర్కిష్ సామ్రాజ్యం 623 సంవత్సరాలు (1299–1922) కొనసాగింది.
టర్కిష్ సామ్రాజ్యం పతనం: 1922లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం పతనమైంది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఓటమి తరువాత సుల్తానేట్ రద్దు అయ్యింది. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం ఒకప్పుడు ఐరోపా, పశ్చిమ ఆసియా, ఉత్తర ఆఫ్రికా అంతటా విస్తరించి ఉండేది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, టర్కీ సామ్రాజ్యం పతనమైంది. టర్కీ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత నేటి సౌదీ అరేబియా, ఇరాక్, సిరియా, జోర్డాన్, కువైట్ మొదలైన దేశాలను బ్రిటన్ ఏర్పాటు చేసింది.
2. రష్యన్ సామ్రాజ్యం
రష్యన్ సామ్రాజ్యం 1721 నుంచి 1917 వరకు ఉనికిలో ఉంది. ఇది తూర్పు ఐరోపా నుంచి జపాన్ తీరాల వరకు, మొత్తం మధ్య ఆసియా వరకు విస్తరించి ఉంది. రష్యా ఆఫ్ఘనిస్తాన్కు సరిహద్దు దేశంగా ఉండేది. భారత్లోని కొన్ని ప్రాంతాలపై దండయాత్ర చేయడానికి ప్రయత్నించింది. ఇది దాదాపు 15 మిలియన్ల చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో ఉండేది, ఇది నేటి భారత్ పరిమాణానికి సుమారు పదకొండు రెట్లు.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో భారీ నష్టాలను చవిచూసిన తరువాత రష్యన్ సామ్రాజ్యం పతనం ప్రారంభమైంది. 1917లో, రష్యన్ విప్లవం జార్ను పడగొట్టింది. కమ్యూనిస్ట్ పాలన ఏర్పడింది. దీంతో రష్యన్ సామ్రాజ్యం అంతమైంది.
3. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం
బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం 1583 నుంచి 1997 వరకు ఉనికిలో ఉంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం బ్రిటన్ను బాగా బలహీనపరిచింది. మహాత్మా గాంధీ నాయకత్వంలో 1947లో భారత్ సాధించిన స్వాతంత్ర్యం ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది. భారత్కు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, ఇతర వలస రాజ్యాల నుంచి వచ్చిన ఒత్తిడిని బ్రిటన్ తట్టుకోలేకపోయింది. కొన్ని దశాబ్దాలలో ఆ సామ్రాజ్యం నెమ్మదిగా కరిగిపోయింది. 200 సంవత్సరాల బ్రిటిష్ పాలన కోసం నిలిచి ఉంటాయని చెబుతూ, బ్రిటిష్ వారు 1933లో రాష్ట్రపతి భవన్, ఇతర భవనాలను నిర్మించారు. కానీ మహాత్మా గాంధీ కారణంగా ఆ సామ్రాజ్యం 13 సంవత్సరాలలోపే అంతమైంది.
4. ఆస్ట్రియన్-హాప్స్బర్గ్ సామ్రాజ్యం
ఆస్ట్రియా-హాప్స్బర్గ్ సామ్రాజ్యం 1600లో ప్రారంభమై, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఆస్ట్రియా ఓటమి తర్వాత 1918లో అంతమైంది. దాని ఉచ్ఛస్థితిలో, ఆస్ట్రియా-హాప్స్బర్గ్ సామ్రాజ్యం ఆసియా, దక్షిణ అమెరికా, ఐరోపా దేశాలను పాలించింది. అనేక యుద్ధాలు, చివరకు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఓటమి ఈ గొప్ప సామ్రాజ్యానికి ముగింపు పలికాయి.
ఈ సామ్రాజ్యాలు ఎందుకు పతనమయ్యాయి?
వాటి మధ్య భేదాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ సామ్రాజ్యాలు అనేక నిర్మాణాత్మక బలహీనతలు ఉన్నాయి.
సైనిక విస్తరణ వనరులను హరించివేసింది. సుదూర భూభాగాలను రక్షించడం మరింత కష్టతరం చేసింది. జాతీయవాద ఉద్యమాలు సవాలు చేశాయి. వివిధ జాతి, భాషా సమూహాలు స్వయం పరిపాలనను కోరడంతో సామ్రాజ్యవాద పాలన అంతమైంది. చివరకు, ఈ సామ్రాజ్యాలు తాము పరిపాలిస్తున్న ప్రాంతాల్లో, ప్రజల్లో మార్పులను స్వీకరించడంలో విఫలమయ్యాయి.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం వినాశకరమైనదిగా నిరూపితమైంది. టర్కిష్, రష్యన్, ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ సామ్రాజ్యాలను నేరుగా నాశనం చేయగా, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని తీవ్రంగా బలహీనపరిచింది.
వారసత్వం
ఈ సామ్రాజ్యాల పతనం యూరప్, ఆసియా , మధ్యప్రాచ్య రాజకీయ పటాన్ని మార్చేసింది. ముప్పైకి పైగా ఆధునిక దేశాలు వాటి పూర్వ భూభాగాల నుంచి పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా ఏర్పడ్డాయి. ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా, ఇరాన్, గల్ఫ్ ప్రాంతం, పూర్వ యుగోస్లేవియా, ఉక్రెయిన్, భారత్, పాకిస్తాన్కు సంబంధించిన అనేక సమకాలీన వివాదాలు ఈ సామ్రాజ్యాల పతనం నుంచే వచ్చాయి.
సామ్రాజ్యాల ఆవిర్భావం, పతనం చరిత్ర నుంచి మనం నేర్చుకోగల శాశ్వతమైన పాఠాలలో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది. ఏ సామ్రాజ్యం కూడా, దాని భూభాగం ఎంత విస్తారమైనా లేదా దాని సైన్యాలు ఎంత శక్తివంతమైనవైనా, సైనిక విస్తరణ, ఆర్థిక ఒత్తిడి, రాజకీయ స్తబ్దత, స్వయం పరిపాలన కోరుకునే ప్రజల ఆకాంక్షల వంటి సమిష్టి శక్తుల నుంచి తప్పించుకోలేకపోయింది.
అగ్రరాజ్యాల ఆవిర్భావం
1945లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, ప్రాదేశిక సామ్రాజ్యాల యుగం చాలా వరకు ముగిసింది. అయితే, ఒక కొత్త రకమైన ప్రపంచ శక్తి ఆవిర్భవించింది—అదే అగ్రరాజ్యం. పాత సామ్రాజ్యాల వలె కాకుండా, అగ్రరాజ్యాలకు వలస రాజ్యాలు లేదా ప్రత్యక్ష భూభాగ నియంత్రణ తప్పనిసరిగా అవసరం లేదు. బదులుగా, అవి సైనిక బలం, ఆర్థిక శక్తి, దౌత్యపరమైన పొత్తులు, సాంకేతికత, ప్రపంచ సంస్థల ద్వారా తమ ప్రభావాన్ని చూపుతాయి.
1945 నుంచి యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రపంచంలో ప్రధాన అగ్రరాజ్యంగా ఉంది, దీని ప్రభావం ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ సమయంలో, సోవియట్ యూనియన్ ఒక ప్రత్యర్థి అగ్రరాజ్యంగా ఆవిర్భవించింది, కానీ అది 1991లో పతనమైంది.
నేడు, చైనా తన ఆర్థిక బలం, సాంకేతిక పురోగతి, వేగంగా ఆధునికమవుతున్న సాయుధ దళాల కారణంగా, ఒక వర్ధమాన అగ్రరాజ్యంగా ఎక్కువగా పరిగణిస్తారు. అయితే, అనేక మునుపటి సామ్రాజ్యాల వలె కాకుండా, చైనా సాధారణంగా ప్రత్యక్ష యుద్ధానికి దూరంగా ఉంటూ, వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాల ద్వారా తన ప్రభావాన్ని విస్తరించుకోవడానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది.
భారత్ స్థానం
భారత విదేశాంగ విధానానికి అమెరికా, రష్యా, చైనా, ఐరోపాలతో సంబంధాలను సమతుల్యం చేసుకోవడంతో పాటు, మధ్యప్రాచ్యంలోని ఆర్థికంగా శక్తివంతమైన దేశాలతో బలమైన సంబంధాలను కొనసాగించడం కూడా అవసరం.
గతకాలపు ప్రాదేశిక సామ్రాజ్యాలు కనుమరుగయ్యాయి. నేటి ప్రపంచంలో, ఆర్థిక బలం, సాంకేతిక నాయకత్వం, సైనిక సామర్థ్యం, దౌత్య ప్రభావం అనేవి, ఒకప్పుడు గొప్ప సామ్రాజ్యాలు కలిగి ఉన్న శక్తికి సమానమైన అధికారాన్ని ఏ దేశాలు చెలాయిస్తాయో నిర్ణయిస్తాయి.
భారత్ ఇంకా ఒక అగ్రరాజ్యం లేదా సామ్రాజ్యం స్థాయికి చేరుకోలేదు. 1947 నుంచి పాకిస్తాన్, చైనా వంటి శత్రువులతో భారత్ ఇబ్బంది పడుతోంది. భారత్ గొప్ప రక్షణ దళాలను కలిగి ఉంటూనే, యుద్ధాలను నివారించి, తనను తాను రక్షించుకోవడానికి జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాలి. సామ్రాజ్యాల పతనం మనకు నేర్పే సమాధానం అదే.